هواساز یا Air Handling Unit (AHU) یکی از تجهیزات مهم سیستم‌های تهویه مطبوع است که وظیفه آن آماده‌سازی و توزیع هوا در ساختمان یا فضای موردنظر است. هواساز می‌تواند هوای تازه و برگشتی را دریافت کرده، آن را فیلتر کند، در حالت سرمایش دمای هوا را کاهش دهد و سپس از طریق کانال به بخش‌های مختلف ساختمان منتقل کند.
به زبان ساده، اگر چیلر وظیفه تولید آب سرد را بر عهده داشته باشد، هواساز می‌تواند از این آب سرد برای خنک کردن حجم زیادی از هوا استفاده کند و سپس هوای آماده‌شده را به فضاهای موردنظر برساند.
بنابراین هواساز را نباید صرفاً یک «دستگاه تولید سرما» دانست؛ بلکه نقش اصلی آن مدیریت جریان هوا، فیلتراسیون، تأمین هوای تازه و انتقال سرمایش به فضای ساختمان است.
برای بررسی مدل‌ها و تجهیزات این گروه می‌توانید صفحه هواساز را مشاهده کنید.
هواساز چگونه کار می‌کند؟
عملکرد هواساز با ورود هوا به دستگاه آغاز می‌شود.
بسته به طراحی سیستم، هوا می‌تواند ترکیبی از هوای تازه بیرون و هوای برگشتی داخل ساختمان باشد. دمپرها میزان ورود و اختلاط این جریان‌ها را کنترل می‌کنند.
هوا پس از ورود از فیلترها عبور می‌کند تا بخشی از گردوغبار و ذرات موجود در آن حذف شود.
در حالت سرمایش، هوا سپس از روی کویل سرمایشی عبور می‌کند. اگر سیستم به چیلر متصل باشد، آب سرد داخل این کویل جریان دارد. عبور هوا از روی سطح سرد کویل باعث کاهش دمای آن می‌شود.
در ادامه فن هواساز، هوای آماده‌شده را وارد کانال‌ها کرده و هوا از طریق دریچه‌ها در بخش‌های مختلف ساختمان توزیع می‌شود.
در نتیجه مسیر کلی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:
ورود هوا←فیلتراسیون ← عبور از کویل سرمایشی ← فن ← کانال‌کشی ← فضای ساختمان
اجزای اصلی هواساز چیست؟
فن هواساز
فن یکی از مهم‌ترین اجزای هواساز است و وظیفه ایجاد جریان هوا و غلبه بر افت فشار فیلترها، کویل‌ها و شبکه کانال را بر عهده دارد.
نوع فن، حجم هوادهی و فشار استاتیکی موردنیاز باید متناسب با طراحی سیستم انتخاب شوند.
انتخاب نامناسب فن می‌تواند باعث کمبود هوادهی، صدای زیاد یا افزایش مصرف انرژی شود.
کویل سرمایشی
کویل سرمایشی وظیفه کاهش دمای هوا را بر عهده دارد.
در بسیاری از پروژه‌های مرکزی، آب سرد تولیدشده توسط چیلر وارد کویل هواساز می‌شود. هوا هنگام عبور از سطح سرد کویل گرمای خود را از دست می‌دهد.
دمای آب، دبی آب، سطح کویل و حجم هوای عبوری از عوامل مؤثر بر ظرفیت سرمایشی هستند.
برای شناخت بهتر دستگاه تولید آب سرد می‌توانید مقاله چیلر چیست و چگونه کار می‌کند؟ را مطالعه کنید.
فیلترهای هواساز
یکی از وظایف مهم هواساز، فیلتراسیون هواست.
نوع فیلتر بسته به کاربری پروژه متفاوت خواهد بود. یک ساختمان اداری معمولی الزاماً به همان سطح فیلتراسیونی نیاز ندارد که یک محیط حساس یا صنعتی نیاز دارد.
فیلتر کثیف علاوه بر افت کیفیت هوا می‌تواند مقاومت مسیر را افزایش دهد و روی میزان هوادهی دستگاه تأثیر بگذارد.
به همین دلیل بازدید و تعویض یا تمیز کردن فیلتر بخشی از برنامه نگهداری هواساز است.
دمپر چیست؟
دمپرها برای کنترل مقدار و مسیر جریان هوا استفاده می‌شوند.
در یک هواساز ممکن است دمپر هوای تازه، هوای برگشت و هوای تخلیه وجود داشته باشد.
با تنظیم این بخش‌ها می‌توان میزان هوای تازه ورودی و نسبت آن با هوای برگشتی را مطابق طراحی پروژه کنترل کرد.
سینی درین و تخلیه آب
هنگامی که هوای نسبتاً گرم و مرطوب از روی کویل سرد عبور می‌کند، بخشی از رطوبت هوا می‌تواند روی سطح کویل تقطیر شود.
این آب باید در سینی مخصوص جمع شده و از طریق مسیر درین تخلیه شود.
طراحی نامناسب تخلیه آب می‌تواند باعث تجمع آب، نشتی یا ایجاد مشکلات بهره‌برداری شود.
بدنه و عایق هواساز
بدنه هواساز معمولاً به‌صورت پنل‌های فلزی عایق‌شده ساخته می‌شود.
کیفیت بدنه، ضخامت عایق و آب‌بندی مناسب دستگاه در جلوگیری از انتقال حرارت، نشت هوا و کاهش صدا اهمیت دارند.
در پروژه‌های مختلف، مشخصات بدنه می‌تواند متناسب با محل نصب و شرایط کاری متفاوت باشد.
انواع هواساز کدام‌اند؟
هواسازها را می‌توان بر اساس نوع کاربرد، محل نصب و ساختار به گروه‌های مختلف تقسیم کرد.
هواساز معمولی
این مدل در ساختمان‌های اداری، تجاری، مراکز عمومی و پروژه‌های مختلف تهویه مطبوع استفاده می‌شود.
تجهیزات داخلی دستگاه بر اساس نیاز پروژه مشخص می‌شوند و ممکن است شامل فیلتر، کویل سرمایشی، فن و دمپرهای مختلف باشد.
هواساز هایژنیک
هواساز هایژنیک برای محیط‌هایی طراحی می‌شود که کنترل آلودگی و کیفیت هوا اهمیت بیشتری دارد.
ساختار داخلی، جنس سطوح، نوع فیلترها و قابلیت تمیزکاری در این مدل‌ها با هواسازهای معمولی تفاوت دارد.
کاربرد دقیق آن باید بر اساس استانداردها و الزامات همان پروژه بررسی شود.
هواساز سقفی
هواساز سقفی یا Compact AHU در پروژه‌هایی استفاده می‌شود که فضای موتورخانه یا محل نصب محدود است.
این دستگاه‌ها می‌توانند در فضای سقف کاذب یا محل مناسب دیگری نصب شوند، اما دسترسی برای سرویس باید از ابتدا پیش‌بینی شود.
هواساز فضای باز
برخی هواسازها برای نصب در فضای بیرونی طراحی می‌شوند.
در این حالت مقاومت بدنه در برابر شرایط محیطی، بارندگی، تابش خورشید و نحوه عایق‌کاری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
هواساز چه ارتباطی با چیلر دارد؟
در بسیاری از سیستم‌های سرمایش مرکزی، چیلر و هواساز در کنار هم کار می‌کنند.
چیلر آب سرد تولید می‌کند.
این آب از طریق پمپ و لوله‌کشی به کویل سرمایشی هواساز منتقل می‌شود.
هواساز هوا را از روی این کویل عبور می‌دهد و هوای خنک‌شده را وارد ساختمان می‌کند.
به‌صورت ساده:
چیلر → تولید آب سرد
هواساز → استفاده از آب سرد برای خنک کردن و توزیع هوا
به همین دلیل انتخاب ظرفیت هواساز بدون درنظر گرفتن مشخصات سیستم تولید آب سرد تصمیم دقیقی نیست.
تفاوت هواساز و فن کویل چیست؟
هواساز و فن کویل هر دو می‌توانند از آب سرد برای خنک کردن هوا استفاده کنند، اما عملکرد و مقیاس آن‌ها متفاوت است.
فن کویل معمولاً برای کنترل شرایط یک اتاق یا محدوده کوچک‌تر استفاده می‌شود.
هواساز معمولاً حجم هوای بیشتری را پردازش کرده و از طریق شبکه کانال می‌تواند یک یا چند فضای بزرگ را تحت پوشش قرار دهد.
تأمین هوای تازه نیز یکی از تفاوت‌های مهم است. هواساز در بسیاری از پروژه‌ها برای ورود و پردازش هوای تازه طراحی می‌شود، در حالی که فن کویل معمولی عمدتاً هوای همان فضای داخلی را به گردش درمی‌آورد.
بنابراین این دو تجهیز الزاماً جایگزین مستقیم یکدیگر نیستند.
تفاوت هواساز و داکت اسپلیت چیست؟
داکت اسپلیت دارای سیکل تبرید مستقیم است و مبرد بین یونیت داخلی و یونیت خارجی گردش می‌کند.
اما هواساز در بسیاری از سیستم‌های مرکزی با آب سرد تولیدشده توسط چیلر کار می‌کند.
هواساز همچنین می‌تواند ظرفیت هوادهی بیشتر و امکانات گسترده‌تری برای فیلتراسیون و هوای تازه داشته باشد.
بنابراین انتخاب بین این دو باید بر اساس مقیاس پروژه، نیاز هوای تازه، ظرفیت، زیرساخت تأسیسات و شرایط بهره‌برداری انجام شود.
آیا هواساز خودش سرما تولید می‌کند؟
در سیستم‌های متداول آب سرد، خیر.
هواساز سرمایش موردنیاز را از آب سردی دریافت می‌کند که تجهیز دیگری مانند چیلر تولید کرده است.
وظیفه هواساز انتقال این سرمایش به جریان هوا و توزیع آن در ساختمان است.
به همین دلیل خرابی یا عملکرد نامناسب سیستم تولید آب سرد می‌تواند مستقیماً روی عملکرد سرمایشی هواساز اثر بگذارد.
هوای تازه در هواساز چه اهمیتی دارد؟
در ساختمان‌های بسته، تنها به گردش درآوردن هوای داخلی همیشه کافی نیست.
بر اساس طراحی پروژه، مقدار مشخصی هوای تازه می‌تواند وارد سیستم شود تا بخشی از هوای داخل جایگزین شود.
هواساز امکان دریافت این هوای تازه، عبور آن از فیلتر و آماده‌سازی آن قبل از ورود به ساختمان را فراهم می‌کند.
میزان هوای تازه نباید به‌صورت حدسی تعیین شود و به نوع کاربری و الزامات پروژه بستگی دارد.
ظرفیت هواساز چگونه انتخاب می‌شود؟
یکی از پارامترهای مهم هواساز، میزان هوادهی آن است که معمولاً با واحدهایی مانند CFM یا مترمکعب بر ساعت بیان می‌شود.
اما انتخاب هواساز صرفاً با یک عدد CFM انجام نمی‌شود.
عوامل مهم عبارت‌اند از:
- بار سرمایشی پروژه
- حجم هوای موردنیاز
- مقدار هوای تازه
- نوع کاربری ساختمان
- دمای هوای ورودی
- شرایط اقلیمی
- دمای آب سرد
- افت فشار فیلترها
- افت فشار کویل
- طول و ساختار کانال‌ها
- فشار استاتیکی موردنیاز
- سطح صدای قابل قبول
برای پروژه‌هایی که این اطلاعات هنوز مشخص نیست، استفاده از محاسبات و بررسی فنی سیستم‌های سرمایشی پیش از انتخاب دستگاه منطقی‌تر است.
CFM در هواساز چیست؟
CFM مخفف Cubic Feet per Minute و یکی از واحدهای رایج برای بیان حجم جریان هواست.
برای مثال وقتی گفته می‌شود یک هواساز ظرفیت هوادهی مشخصی دارد، منظور مقدار هوایی است که دستگاه می‌تواند در شرایط تعریف‌شده جابه‌جا کند.
اما CFM بیشتر لزوماً به معنی دستگاه بهتر نیست.
مقدار هوادهی باید مطابق نیاز واقعی پروژه و طراحی کانال باشد.
فشار استاتیکی هواساز چیست؟
فن هواساز باید بتواند مقاومت ایجادشده توسط اجزای دستگاه و کانال‌کشی را پشت سر بگذارد.
این مقاومت با مفهوم فشار استاتیکی ارتباط دارد.
فیلترها، کویل، دمپرها، زانوها، طول کانال و دریچه‌ها همگی می‌توانند افت فشار ایجاد کنند.
اگر فن برای فشار موردنیاز سیستم انتخاب نشده باشد، ممکن است هوای کافی به نقاط انتهایی کانال نرسد.
هواساز برای چه پروژه‌هایی استفاده می‌شود؟
بسته به طراحی، هواساز می‌تواند در پروژه‌های مختلف مورد استفاده قرار گیرد، از جمله:
- ساختمان‌های اداری
- مراکز تجاری
- سالن‌ها
- مجتمع‌های بزرگ
- پروژه‌های صنعتی
- مراکز درمانی با طراحی تخصصی
- فضاهایی که نیاز قابل‌توجهی به هوای تازه دارند
نوع دستگاه و تجهیزات داخلی آن باید با نیاز هر پروژه هماهنگ شود.
هنگام خرید هواساز به چه نکاتی توجه کنیم؟
انتخاب هواساز باید بر اساس مشخصات فنی پروژه باشد.
مهم‌ترین موارد شامل:
- هوادهی موردنیاز
- ظرفیت کویل سرمایشی
- فشار استاتیکی
- نوع فن
- میزان هوای تازه
- کلاس و نوع فیلترها
- ابعاد دستگاه
- محل نصب
- میزان صدا
- مشخصات بدنه
- دسترسی برای سرویس
- شرایط کانال‌کشی
- مشخصات سیستم آب سرد
برای بررسی تجهیزات این گروه می‌توانید به صفحه هواساز مراجعه کنید.
نصب هواساز چه نکاتی دارد؟
هواساز باید در محلی نصب شود که علاوه بر تأمین شرایط فنی، امکان سرویس آینده دستگاه نیز وجود داشته باشد.
اتصال صحیح کانال‌ها، لوله‌های آب سرد، درین، برق و سیستم کنترل اهمیت زیادی دارد.
لرزش‌گیر مناسب نیز می‌تواند از انتقال ارتعاش دستگاه به سازه یا کانال جلوگیری کند.
قبل از راه‌اندازی باید جهت گردش فن، وضعیت فیلتر، شیرها، دبی آب، سیستم تخلیه و پارامترهای کنترلی بررسی شوند.
برای پروژه‌های اجرایی می‌توانید صفحه نصب، اجرا و راه‌اندازی تجهیزات سرمایشی را مشاهده کنید.
سرویس و نگهداری هواساز
هواساز به دلیل کارکرد مداوم و عبور حجم زیادی هوا نیاز به بررسی دوره‌ای دارد.
مهم‌ترین موارد سرویس عبارت‌اند از:
- بررسی و تمیز کردن فیلترها
- کنترل کویل سرمایشی
- بررسی فن و موتور
- کنترل تسمه در مدل‌های مربوطه
- بررسی صدا و لرزش
- تمیز کردن سینی درین
- کنترل مسیر تخلیه آب
- بررسی دمپرها
- کنترل آب‌بندی بدنه
- بررسی تجهیزات کنترلی
فواصل سرویس به ساعات کارکرد، آلودگی محیط و نوع پروژه بستگی دارد.
اطلاعات بیشتر در صفحه سرویس و نگهداری تجهیزات سرمایشی قرار می‌گیرد.
چرا هواساز باد خنک نمی‌دهد؟
کاهش سرمایش هواساز دلایل مختلفی دارد.
برخی احتمالات عبارت‌اند از:
- دمای نامناسب آب سرد
- دبی ناکافی آب
- کثیفی کویل
- گرفتگی فیلتر
- کاهش هوادهی فن
- مشکل در شیرهای کنترلی
- تنظیمات نامناسب سیستم
- ایراد در چیلر یا پمپ‌ها
بنابراین پیش از تعویض قطعه باید علت واقعی مشکل بررسی شود.
چرا هوادهی هواساز کم شده است؟
کاهش هوادهی می‌تواند ناشی از کثیف شدن فیلتر، ایراد فن، بسته بودن دمپرها، مشکل کانال یا افزایش افت فشار سیستم باشد.
بررسی مرحله‌ای مسیر هوا معمولاً برای شناسایی علت ضروری است.
سؤالات متداول درباره هواساز
هواساز چیست؟
هواساز دستگاهی برای دریافت، فیلترکردن، آماده‌سازی و توزیع هوا در سیستم تهویه مطبوع است.
آیا هواساز بدون چیلر کار می‌کند؟
در سیستم‌هایی که کویل سرمایشی هواساز با آب سرد کار می‌کند، یک منبع تولید آب سرد مانند چیلر موردنیاز است.
آیا هواساز همان فن کویل است؟
خیر. هواساز معمولاً ظرفیت هوادهی و امکانات بیشتری برای هوای تازه و فیلتراسیون دارد، در حالی که فن کویل بیشتر برای کنترل شرایط یک فضای محدود استفاده می‌شود.
تفاوت AHU و هواساز چیست؟
تفاوتی ندارند. AHU مخفف Air Handling Unit و نام انگلیسی هواساز است.
هواساز چه چیزی را کنترل می‌کند؟
بسته به طراحی، می‌تواند جریان هوا، دمای هوا، میزان هوای تازه و سطح فیلتراسیون را مدیریت کند.
ظرفیت هواساز چگونه تعیین می‌شود؟
هوادهی، بار سرمایشی، هوای تازه، فشار استاتیکی و شرایط شبکه کانال از عوامل اصلی انتخاب هستند.
جمع‌بندی
هواساز یکی از تجهیزات مهم سیستم‌های سرمایش و تهویه مرکزی است که وظیفه آن آماده‌سازی و انتقال هوا به ساختمان است.
این دستگاه با استفاده از بخش‌هایی مانند فن، فیلتر، کویل سرمایشی و دمپر می‌تواند هوا را تصفیه، خنک و در شبکه کانال توزیع کند.
عملکرد مناسب هواساز به انتخاب صحیح ظرفیت، میزان هوادهی، فشار استاتیکی، مشخصات کویل و هماهنگی آن با چیلر و شبکه کانال بستگی دارد.
برای مشاهده تجهیزات می‌توانید صفحه هواساز را بررسی کنید و اگر ظرفیت مناسب پروژه مشخص نیست، از مشاوره انتخاب تجهیزات سرمایشی استفاده کنید.
